تلكسوپ‌های كنونی قادرند فقط حدود یك میلیارد سال قبل در زمان را ببینند. اما تلسكوپهای جدید به قدری قوی هستند كه گمان می‌رود بتوانند در مسیر خلاف زمان، تنها چندصد میلیون سال بعد از "مه‌بانگ ‪ "Big Bang‬را مشاهده كنند.



"هنری بافین" دانشمند امور مربوط به فضای دور در رصدخانه جنوب اروپا گفت "ما به دنبال جواب این سوال‌ها هستیم: آیا در این كیهان تنها هستیم؟ ماهیت ماده تاریك و انرژی تاریك در كیهان چیست؟ "

دو فناوری جدید، رسیدن به این هدف غیرمعمول را ممكن می‌سازد:

یكی، اتكا به لیزرها و قدرت رایانه‌ای مدرن و دیگری، الهام گرفتن از كاشیكاری‌های یونانیان و رومیان باستان.

فناوری نخست كه اپتیك تطبیقی است، باعث می‌شود تلكسوپهای زمینی بتوانند از شر انحراف ناشی از نگریستن به فضا از میان اتمسفر قطور زمین خلاص شوند.

در اپتیك تطبیقی، با استفاده از لیزر، یك ستاره یا كهكشانی از ستاره‌های مصنوعی ساخته می‌شود.

آنگاه ستاره‌شناسان این ستاره‌های ساختگی را امتحان می‌كنند و برای محاسبه این كه در هر لحظه چه مقدار انحراف ناشی از اتمسفر وجود دارد، كامپیوترها را به كار می‌گیرند. سپس برای جبران این انحرافها، آینه‌ها را تنظیم می‌كنند. این آینه‌ها كه كار عینك برای چشم را می‌كنند، هر ثانیه صدها بار بطور اتوماتیك تنظیم می‌شوند.

اپتیك تطبیقی در ابتدا برای تلسكوپهای كوچكتر مورد استفاده قرار می‌گرفت اما بكارگیری آن برای تلسكوپهای بزرگ، مشكل آفرین بود. این فناوری نخستین بار به دنبال یك تلاش ‪ ۹‬ساله، در سال ‪ ۲۰۰۳‬روی تلسكوپ‌های دوقلوی بزرگ رصدخانه "كك ‪ "Keck‬هاوایی به كار گرفته شد.

دومین دستاورد بزرگ، ایجاد امكان ساخت آینه‌های بزرگتر بود. بجای ساخت یك آینه بسیار بزرگ یكپارچه، كه كاری دشوار است و از لحاظ ابعاد، محدودیت دارد، اكنون ستاره‌شناسان آینه‌ها را در قطعات كوچكتر می‌سازند و سپس آنها را كنار هم قرار می‌دهند.

جری نلسون، دانشمند رصدخانه هاوایی، كه اكنون روی تلسكوپ "سی‌متری" كار می‌كند، پیشتاز این شیوه است. او گفت زمانی كه به كاشیكاری حمام‌های یونانیان و رومیان نگاه می‌كرد، ایده كنارهم قرار دادن آینه‌های كوچكتر به ذهنش خطور كرد. تلسكوپ‌های كنونی اكنون از ‪ ۳۶‬قطعه ساخته شده‌اند اما در پروژه جدید او، آینه‌ای متشكل از ‪ ۴۹۲‬قطعه ساخته خواهد شد.

در عالم ستاره‌شناسی، هرقدر آینه بزرگتر باشد، میزان نوری كه می‌تواند از كیهان جذب كند، بیشتر می‌شود. در ‪ ۱۵‬سال گذشته، رصدخانه "كك" هاوایی كه قطر آینه‌های آن حدود ده متر است، صاحب بزرگترین تلسكوپهای زمینی جهان بوده است.

اما سه رصدخانه بزرگ زمینی كه پیشنهاد ساخت آنها ظرف ده سال آینده مطرح شده، در مقام مقایسه، آینه‌های هاوایی را به آینه‌هایی كوچك تبدیل خواهد كرد:

** تلسكوپ عظیم ماژلان.

دانشمندانی از شش دانشگاه آمریكایی، یك كالج استرالیایی، رصدخانه فیزیك آسمان اسمیثونین" و موسسه كارنگی واشنگتن، این تلسكوپ را در حدود سال ‪ ۲۰۱۶‬در "لاس‌كامپاناس" شیلی نصب خواهند كرد.


** تلسكوپ "سی‌متری ‪"Thirty Meter‬

موسسه تكنولوژی كالیفرنیا، دانشگاه كالیفرنیا و انجمن دانشگاههای كانادا در زمینه تحقیقات ستاره‌شناسی، تصمیم گرفته‌اند تا سال ‪،۲۰۱۸‬ تلسكوپی مجهز به یك آینه ‪ ۳۰‬متری بسازند. هنوز مكانی برای استقرار این تلسكوپ در نظر گرفته نشده اما هزینه آن حدود ‪ ۷۸۰‬میلیون دلار برآورد شده است.




** تلسكوپ بسیار بزرگ اروپا

چندین كشور اروپایی در چارچوب "رصدخانه جنوب اروپا" از سالها قبل در شیلی تلسكوپهایی دارند و تصمیم گرفته‌اند تلسكوپ جدیدی مجهز به آینه‌ای به قطر ‪ ۴۲‬متر بسازند. قبلا هدف این گروه ساختن آینه‌ای به قطر صد متر بود.

آنها هدف خود را تكمیل این تلسكوپ تا سال ‪ ۲۰۱۸‬در نظر گرفته‌اند اما هنوز مكان خاصی را برای این كار تعیین نكرده‌اند. هزینه اجرای این پروژه، ‪۱/۱۷‬ میلیارد دلار خواهد بود.

مدیران این پروژه‌ها تقریبا مطمئن هستند كه پول لازم برای تكمیل این دیدگاههای بزرگ را به دست خواهند آورد. با این حال برخی از ستاره‌شناسان نگران آنند كه شاید بودجه لازم برای تمامی آنها به دست نیاید و به همین دلیل ضمن تشویق یكدیگر، برای جمع‌آوری پول برای این كار با یكدیگر رقابت می‌كنند.











تلسكوپ بسیار بزرگ اروپا در صورت تكمیل به بزرگترین رصدخانه نسل جدید تبدیل خواهد شد كه قدرت دید آن ‪ ۲۰‬تا ‪ ۱۰۰‬برابر بیشتر و بهتر از بهترین تلسكوپ‌های زمینی امروزی خواهد بود. تلسكوپ هابل، كه تصاویر خیره‌كننده آن از فضا، معیار تازه‌ای در این زمینه برجا گذاشته است، در برابر تلكسوپ جدید، رنگ خواهد باخت.

"جان میثر" برنده جایزه نوبل فیزیك سال ‪ ۲۰۰۶‬كه دانشمند ارشد پروژه ساخت تلسكوپ فضایی "وب ‪ "Webb‬سازمان فضایی آمریكا است، می‌گوید "تازه كجایش را دیده‌اید؟"
تلسكوپ ‪ ۴/۵‬میلیارد دلاری "وب" به گونه‌ای طراحی شده است كه به ‪ ۹۰۰‬هزار مایل دورتر از مدار زمین سفر كند. این تلسكوپ با انحراف اتمسفری كه تلسكوپ‌های زمینی با آن روبرو هستند، مواجه نخواهد بود اما از آنجا كه نوسانات برودت در فضا بسیار زیاد است، این تلسكوپ باید بطور خودكار شكل آینه‌هاییش را تغییر دهد كه این امر استفاده از اپتیك تطبیقی خاصی را می‌طلبد.

آینه "وب" از ‪ ۱۸‬قسمت تشكیل شده است.

هر چند ایالت آریزونا و هاوایی، مكان‌های مناسبی برای گرفتن تصاویر فضایی با كیفیت بالا تشخیص داده شده‌اند، اما كشور شیلی به عنوان كانون اصلی استقرار تلسكوپهای نسل جدید در نظر گرفته می‌شود.

مناسب‌ترین مكان برای نصب تلسكوپ، مكانی است كه در آن بهترین تركیب از شرایط اتمسفری، هوا، ارتفاع بالا، وزش باد و تاریكی آسمان وجود داشته باشد.

اما علاوه بر تلكسوپ‌های بزرگ، دانشمندان سرگرم طراحی و ساخت تلكسوپ های كوچكتر ولی تخصصی تر نیز هستند.

"تلسكوپ بزرگ تحقیقات سیناپتیك" كه قرار است تا سال ‪ ۲۰۱۴‬در شیلی ساخته شود، آسمان را زیر نظر خواهد گرفت و فیلمی با شركت ‪ ۲۰‬میلیارد شیی آسمانی تهیه خواهد كرد و هدفهایی را برای تلسكوپ‌های بزرگتر مشخص خواهد ساخت.

هدف از اجرای پروژه دیگری در هاوایی، یافتن "شهاب‌سنگ‌های خطرناك" خواهد بود. در شیلی دهها آنتن بسیار دقیق و حساس برای یك رصدخانه عظیم ستاره‌شناسی رادیویی به نام "‪ "ALMA‬در حال نصب است. این رصدخانه، كیهان را از طریق امواجی كه در آن ساطع می‌شود، رصد می‌كند.

بااینهمه، چشمگیرترین تغییر در تصاویر فضایی، حاصل كار بزرگترین رصدخانه در حال ساخت خواهد بود. به گفته یك كارشناس، تصاویر تلسكوپ "سی‌متری"، انسان را شگفت‌زده و چشم‌ها را خیره خواهد كرد. این تلسكوپ تصاویر را نشان خواهد داد كه تلسكوپ فضایی هابل قادر به دیدن آنها نیست.

گزارش علمی آسوشیتدپرس از ایرنا